Gıda üretiminde şahit numune ne kadar süre saklanır?
Şahit numune, ürünün raf ömrü boyunca ve raf ömrü bittikten sonra en az 15 gün daha, üretim etiketindeki muhafaza koşullarında saklanır. Uzun raf ömürlü kuru ürünlerde işletmeler genellikle raf ömrü + 1 ay uygular. Süreyi mevzuat değil, işletmenin şikâyet ve geri bildirim kapanma süresi belirler.
Şahit numune dolabı, denetimde en hızlı fikir veren yerlerden biridir. Kapağı açıldığında ya tarih sırasına dizilmiş, etiketli, partisi okunabilen numuneler görürsünüz ya da birbirine karışmış poşetler. İkincisi, o işletmenin bir şikâyet geldiğinde kendini savunamayacağının habercisidir.
Şahit numune, piyasaya çıkan partinin üretim anındaki halini dondurur. Şikâyet, analiz uyuşmazlığı veya resmi numune sonucuna itiraz durumunda, sorunun üretimden mi yoksa dağıtım-raf zincirinden mi kaynaklandığını ayırt etmenizi sağlayan tek fiziksel delildir. Kayıt değil, numunenin kendisi konuşur.
Bu yüzden şahit numuneyi “yasal zorunluluk” olarak değil, tazminat ve itibar riskine karşı sigorta olarak konumlandırmak gerekir. Türk Gıda Kodeksi ve resmi kontrol yönetmeliği çerçevesinde numune alma-şahit numune hakkı tanımlıdır; işletmenin kendi şahit numunesi ise HACCP planının doğrulama ayağına bağlanır.
Miktar, o üründe yapılabilecek tüm analizleri en az iki kez tekrarlamaya yetecek kadar olmalıdır. Pratikte tek perakende ambalaj çoğu üründe yetmez; mikrobiyolojik ve kimyasal analiz birlikte istendiğinde iki ambalaj gerekir. Saklama koşulu, ürünün etiketinde yazan koşulun aynısıdır — daha iyisi değil.
Kural basittir: raf ömrü + tampon süre. Tampon, tüketicinin ürünü satın aldıktan sonra şikâyet edip sizin dosyayı kapatmanıza kadar geçen süredir. Kısa raf ömürlü ürünlerde 15 gün yeterliyken, ihracat yapan işletmelerde gümrük ve dağıtım gecikmesi nedeniyle tampon 30–45 güne çıkarılır.
Denetçi önce rastgele bir üretim tarihi seçer ve o günün parti kaydıyla dolaptaki numuneyi eşleştirir. Eşleşme tutmuyorsa geri kalan her şey tartışmalı hale gelir. İkinci baktığı şey, numunenin fiilen kullanıldığı bir olay olup olmadığıdır — bir şikâyet dosyasında numunenin analize gönderildiği kayıt, sistemin yaşadığını gösterir.
Şikâyet kaydı açıldığı anda ilgili partinin şahit numunesi ayrılır ve “bloke” edilir; süresi dolsa bile dosya kapanana kadar imha edilmez. Analize gönderilecekse zincir kaydı (kim, ne zaman, hangi koşulda taşıdı) tutulur. Bu adım atlanırsa laboratuvar sonucu hukuken zayıflar.
Karar kuralı olarak şunu kullanın: şikâyet açıldı mı, numune bloke; dosya kapandı mı, numune imha formuyla düşer. Aradaki her boşluk, karşı tarafın lehine yorumlanır.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Resmi kontrolde alınan numunede işletmenin şahit numune hakkı mevzuatla tanımlıdır. İşletmenin kendi ürününden rutin şahit numune alması ise HACCP/ISO 22000 doğrulama ve izlenebilirlik şartlarının pratik karşılığıdır ve denetimlerde beklenir.
Risk bazlı karar verilir. Yüksek riskli ve kısa raf ömürlü ürünlerde her parti, düşük riskli kuru ürünlerde her üretim günü veya belirlenmiş sıklıkta alınır. Sıklığın gerekçesi yazılı olmalıdır.
Üretim alanından ayrı, kilitlenebilir, sıcaklığı izlenen ve yalnızca yetkili personelin eriştiği bir dolap veya odada. Ham madde ve üretim numuneleriyle karıştırılmamalıdır.
Devam eden bir şikâyet veya soruşturma yoksa imha formu doldurularak imha edilir. Form; parti no, üretim tarihi, imha tarihi ve imhayı yapan kişiyi içerir.
Maliyet ürün birim değerine, alınan numune adedine ve saklama koşuluna göre değişir; sabit bir rakam vermek doğru olmaz. Sizin için en ideal çözüm, danışmanlarımızla doğrudan görüşmenizdir.