Gıda ihracatı için sağlık sertifikası nasıl alınır?
Sağlık sertifikası, sevkiyatın yapılacağı ildeki Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlüğünden, parti bazında alınır. Ön şart, işletmenin onay veya kayıt belgesine sahip olması ve GGBS’de kayıtlı olmasıdır. Başvuruya üretim, analiz ve etiket kayıtları eklenir; sertifika ürün sevk edilmeden önce düzenlenir.
Gıda ihracatı sağlık sertifikası, birçok üreticinin ilk ihracat denemesinde takıldığı yerdir; çünkü belge bir formalite değil, işletmenin resmî kayıt durumunun ve parti kayıtlarının tek seferde denetlendiği bir kontrol noktasıdır. Sahada gördüğümüz tablo şu: ürün hazır, alıcı hazır, konteyner limanda bekliyor, ama işletmenin onay belgesindeki faaliyet konusu ihraç edilen ürünü kapsamıyor. Bu yazıda sertifikanın hangi şartlarla düzenlendiğini, başvurunun en çok hangi nedenlerle geri döndüğünü ve hangi kayıtların önceden hazır olması gerektiğini anlatıyoruz.
Belge, ihracatçının veya üretim tesisinin bulunduğu ildeki Tarım ve Orman İl/İlçe Müdürlüğü tarafından düzenlenir. Dayanak, bitkisel gıda ve yem ihracatında sağlık sertifikası düzenlenmesine ilişkin mevzuat ile hayvansal ürünlerde veteriner sınır kontrol düzenlemeleridir. Başvuru parti bazındadır: her sevkiyat için ayrı sertifika alınır.
Ürün grubuna göre süreç ikiye ayrılır. Bitkisel gıda ve yemde başvuru il/ilçe müdürlüğüne yapılır ve gerektiğinde numune alınır. Hayvansal ürünlerde ise hedef ülkenin Türkiye’den ithalata izin verip vermediği, tesisin o ülkenin onaylı tesis listesinde yer alıp almadığı ayrıca kontrol edilir. Bu ikinci şart, çoğu yeni ihracatçının gündeminde bile olmaz.
Hayır. Sağlık sertifikasının ön şartı, işletmenin faaliyet konusuna uygun onay ya da kayıt belgesine sahip olması ve bu kaydın güncel olmasıdır. Belgedeki faaliyet konusu ile ihraç edilen ürün eşleşmiyorsa başvuru değerlendirilmeye bile alınmaz.
Burada en sık karşılaştığımız tıkanma, sonradan eklenen ürün gruplarıdır. İşletme kuruluşta yalnızca “kuru meyve paketleme” için kayıt almış, iki yıl sonra kavurma ve kaplama hattı eklemiş, ancak belge güncellenmemiştir. İhracat başvurusunda bu fark hemen görülür. Faaliyet konusu değiştiğinde gıda üretim izni ve işletme kayıt/onay belgesi güncellemesini ihracat takvimine bırakmadan yapmak, tek başına haftalarca zaman kazandırır.
Standart dosya; işletme kayıt/onay belgesi, ihracat beyannamesi bilgileri, parti numarası ve miktarı, üretim tarihi ve parti kayıtları, gerekli hâllerde akredite laboratuvar analiz raporu ve ürünün hedef ülke diline uygun etiket örneğinden oluşur. Talep edilen analizler ürün grubuna ve hedef ülkeye göre değişir.
Saha pratiğinde beş neden öne çıkar: faaliyet konusu ile ürünün uyuşmaması, kayıt belgesindeki adresin güncel olmaması, etiket ile beyanname bilgisinin farklı olması, hedef ülkenin istediği analiz parametresinin eksik olması ve partinin üretim tarihiyle raf ömrünün hedef ülke giriş şartını karşılamaması.
Beşincisi özellikle sinsi bir kalemdir. Bazı ülkeler ürünün giriş anında kalan raf ömrünün belirli bir oranın (çoğu zaman %50 veya %75) altına düşmemesini ister. Deniz yoluyla 30 günde varacak bir sevkiyat için depoda bekleyen partinin seçimi, bu yüzden FEFO ile sevk sırası kuralına bağlıdır.
Birçok ülke kendi resmî sertifika formatını ve metnini zorunlu tutar. Bu durumda genel sağlık sertifikası kabul edilmez; ülkeye özgü metin, iki ülke otoritesi arasında mutabık kalınmış hâliyle düzenlenir. Metinde geçen her beyanın arkasında bir kayıt bulunması gerekir.
Örneğin metinde “ürün ısıl işlem görmüştür” ibaresi varsa, ısıl işlem kaydını ve doğrulamasını gösterebilmeniz istenir. Bu ifadelerin altını dolduran sistem, çoğu ihracatçıda ISO 22000 ve HACCP gıda güvenliği sistemi üzerinden kurulmuştur; sertifika metni ile HACCP planındaki kritik kontrol noktaları birbirini doğrulamalıdır.
Sağlık sertifikası ürün sevk edilmeden önce düzenlenir. Mal yola çıktıktan sonra geriye dönük sertifika talebi kural olarak karşılanmaz. Bu nedenle başvuru, konteyner yükleme planından birkaç iş günü önce yapılmalı, numune alınması gereken ürünlerde analiz süresi de takvime eklenmelidir.
Hedef ülkede reddedilip geri dönen ürünler, yeniden ithalat rejimine göre kontrol edilir ve doğrudan piyasaya verilemez. Ürünün akıbeti (imha, yeniden işleme veya farklı pazara yönlendirme) resmî kontrol sonucuna göre belirlenir; bu süreçte şahit numune ve parti kayıtları belirleyici olur.
Geri dönen partinin yeniden işlenmesi düşünülüyorsa, bu işlemin gıda güvenliği açısından değerlendirilmiş ve kayıt altına alınmış olması gerekir. Kararın nasıl kurallaştırılacağını rework yönetimi yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Sertifika düzenlenmesi için mevzuatta belirlenen bir hizmet bedeli alınır ve bu tutar her yıl güncellenir. Asıl maliyet kalemi genelde sertifikanın kendisi değil, hedef ülkenin istediği analizler ve gerekiyorsa kayıt/onay belgesi güncellemesidir.
Evet. Sertifika parti ve sevkiyat bazındadır; aynı alıcıya giden farklı partiler için ayrı başvuru yapılır. Bu yüzden ihracat sıklığı arttıkça parti kayıtlarının düzeni, başvuru hızınızı doğrudan belirler.
Özel belgeler resmî sertifikanın yerine geçmez; kamu kontrolü kendi mevzuatına göre yapılır. Ancak bu sistemler izlenebilirlik, analiz ve doğrulama kayıtlarını hazır tuttuğu için başvuru dosyası çok daha hızlı toparlanır.
Sertifika düzenlenmez veya düzenlenmişse sevkiyat hedef ülkede durdurulabilir. Ürün adı, net miktar, parti numarası, üretici adı ve adres alanlarının beyanname, etiket ve sertifikada aynı olması gerekir.
Başvuruyu ihracatçı yapar, ancak üretim yapan tesisin onay/kayıt belgesi ve kayıtları esas alınır. Fason anlaşmalarında üretici tesisin kayıtlarına erişim hakkınızı sözleşmeye yazmadıysanız, dosyayı zamanında tamamlayamazsınız.