Anasayfa›Hizmetler›Gıda Güvenliği›ISO 22000 Geri Çağırma ve Geri Toplama (Madde 8.9.5): Ürün Geri Çekme Provasını Neden Yapmalısınız?
Gıdada ürün geri çağırma nasıl yapılır?
ISO 22000 Madde 8.9.5, güvenli olmayan ürünün pazardan geri çekilmesi için yetkilendirilmiş kişilerin, adımların ve iletişim kanallarının önceden tanımlanmasını ve bu sistemin periyodik olarak test edilmesini ister. Fark, prosedürün varlığında değil, çalıştığının kanıtlanmasında: bir geri çekme provası, sistemin gerçek krizde ne kadar sürede ve ne kadar ürünü toplayabildiğini gösterir.
Çoğu işletmenin bir geri çağırma prosedürü vardır ama büyük kısmı hiç test edilmemiştir. Gerçek bir tağşiş, patojen ya da yabancı madde vakasında en kritik değişken zamandır; prova yapmamış bir ekip, ürünün hangi partiden nereye gittiğini saatlerce ararken risk büyür. Madde 8.9.5 tam da bu körlüğü kapatmak için vardır.
Geri toplama, ürünün henüz tüketiciye ulaşmadan dağıtım zincirinden (depo, market rafı, toptancı) çekilmesidir. Geri çağırma ise ürün tüketiciye ulaştıktan sonra geri istenmesidir ve genellikle kamuoyu duyurusu gerektirir. İkisi farklı hız, iletişim ve yasal bildirim gerektirir; prosedür bu ayrımı net yapmalıdır.
Bu ayrım sadece terminoloji değildir. Geri çağırma resmi otoriteye bildirim, basın açıklaması ve tüketiciye ulaşma boyutu taşırken; geri toplama daha çok iç ve B2B iletişimle çözülür. Sistemin ikisini de ayrı senaryolarla ele alması beklenir.
Yetkilendirilmiş bir kriz ekibi ve karar verici, 7/24 ulaşılabilir iletişim listesi (otorite, müşteri, tedarikçi), izlenebilirlik verisiyle etkilenen partinin hızlı tespiti, ürünün ayrılması ve karantinaya alınması, kök neden analizi ve düzeltici faaliyet. Bu unsurlardan biri eksikse zincir gerçek olayda kopar.
En kritik bağ izlenebilirliktir. Geri çekme, ileri (müşteriye doğru) ve geri (tedarikçiye doğru) izlenebilirlik verisiyle ayakta durur. İzlenebilirliği zayıf bir işletme, hızlı prosedüre sahip olsa bile etkilenen ürünü doğru sınırlayamaz.
Rastgele bir parti seçilir ve o partinin tüm hareketleri (hangi hammadde, hangi müşteri, ne kadar miktar) belirli bir süre içinde geriye ve ileriye doğru izlenir. Toplanabilen teorik miktarın gerçek üretilen miktara oranı (genellikle hedef yüksek bir yüzde) ve geçen süre kaydedilir. Sonuç hedefin altındaysa izlenebilirlik sistemi iyileştirilir.
Prova en az yılda bir, tercihen ürün gruplarını değiştirerek yapılır. Yalnızca kağıt üzerinde değil, sürece dahil olan farklı vardiyalarla denemek gerçek performansı gösterir.
Toplanan ürünün akıbeti (imha, yeniden işleme, iade) kayıt altına alınır, olayın kök nedeni analiz edilir ve tekrarını önleyecek düzeltici faaliyet başlatılır. Ayrıca olay, gıda güvenliği yönetim sisteminin gözden geçirilmesine girdi olur. Kapatılmayan bir geri çağırma, sistemsel bir zafiyetin habercisidir.
Karar kuralı: Geri çekme sisteminizi son 12 ayda hiç test etmediyseniz, onun çalışıp çalışmadığını değil, sadece var olduğunu biliyorsunuz demektir. Bir sonraki provayı takvime alın.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Standart en az yıllık bir test bekler, ancak yüksek riskli ürünlerde veya sık formülasyon değişikliğinde daha sık yapmak faydalıdır. Farklı ürün gruplarını ve vardiyaları kapsayacak şekilde çeşitlendirmek sistemin gerçek performansını ortaya koyar.
Prova, gerçek ürün toplamadan yapılan bir izlenebilirlik ve iletişim simülasyonudur; amacı sistemi test etmektir. Gerçek geri çağırmada ürün fiilen pazardan çekilir ve resmi bildirimler yapılır. Prova, gerçeğine hazırlık sağlar.
İki temel gösterge kullanılır: izlenebilirlik doğruluğu (tespit edilen miktarın üretilen miktara oranı) ve tepki süresi (partinin izlenmesi ne kadar sürdü). Hedeflenen yüzdenin altında kalınırsa izlenebilirlik ve kayıt sistemi gözden geçirilir.
Evet. Ürün pazara ulaşan her işletme, ölçeği ne olursa olsun güvenli olmayan ürünü geri çekebilmelidir. Küçük işletmede sistem daha yalın olabilir ama yetkili kişi, iletişim listesi ve izlenebilirlik kaydı yine de gereklidir.
Güvenli olmayan ürünün tüketiciye ulaştığı geri çağırma durumlarında yasal bildirim yükümlülükleri devreye girer. Bu nedenle prosedürde ilgili otorite ve bildirim adımları önceden tanımlı olmalı, iletişim bilgileri güncel tutulmalıdır.