Anasayfa›Hizmetler›Çevre ve İş Güvenliği›ISO 14001 Zorunlu mu? Yasal Durum ve Fiilen İstendiği 5 Yer
ISO 14001 belgesi almak zorunlu mu?
Hayır, ISO 14001 Türkiye’de hiçbir sektör için kanunen zorunlu değildir; gönüllü bir çevre yönetim sistemi standardıdır. Ancak kamu ihalelerinde, büyük üreticilerin tedarikçi şartlarında ve Avrupa’ya ihracatta sıkça istenir. Yani yasal değil, ticari bir zorunluluktur ve belgesizlik iş kaybına dönüşebilir.
ISO 14001 zorunlu mu sorusu genellikle bir ihale şartnamesi ya da yabancı bir müşterinin tedarikçi formu masaya geldiğinde sorulur. Cevabın iki katmanı var. Birincisi hukuki: ISO 14001 gönüllüdür. İkincisi ticari: belgeyi isteyen taraf sizin müşterinizse, gönüllülük kâğıt üzerinde kalır. Sahada en çok karıştırılan nokta ise şudur: çevre izni, atık beyanı ve emisyon ölçümü gibi yükümlülükler ISO 14001’den bağımsız olarak zaten zorunludur.
ISO 14001 yasal olarak zorunlu değildir. Türk mevzuatında bir işletmeye “ISO 14001 belgesi al” diyen bir hüküm yoktur. Zorunlu olan, standardın uymanızı istediği çevre mevzuatıdır: çevre izni, atık yönetimi, emisyon ve deşarj şartları. ISO 14001 bu yükümlülükleri sistemli yönettiğinizi gösteren gönüllü bir belgedir.
Bu ayrım önemlidir; çünkü “ISO 14001 zorunlu değil” bilgisini “çevre konusunda bir şey yapmam gerekmiyor” diye okuyan işletmeler, ilk resmi denetimde ceza ile karşılaşır. Faaliyetiniz Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nin eklerinde yer alıyorsa izin almak zorunludur; hangi tesislerin kapsamda olduğunu çevre izin belgesi kimler almalı yazımızda anlattık.
ISO 14001 fiilen beş durumda istenir: kamu ihalelerinde yeterlik belgesi olarak, otomotiv ve beyaz eşya gibi büyük üreticilerin tedarikçi şartlarında, Avrupa’daki alıcıların sürdürülebilirlik denetimlerinde, organize sanayi ve kurumsal kiracılık sözleşmelerinde ve banka ya da yatırımcıların çevresel risk değerlendirmelerinde.
ISO 14001’den bağımsız olarak zorunlu olan çevre yükümlülükleri; faaliyete göre çevre izni veya izin muafiyet yazısı, atık beyanı ve tehlikeli atık yönetimi, sıfır atık uygulamaları, baca gazı emisyon ölçümleri ve atık su deşarj şartlarıdır. Bu yükümlülükler belgeniz olsun ya da olmasın denetlenir ve cezai yaptırıma tabidir.
ISO 14001’in asıl değeri burada ortaya çıkar: standart, bu yükümlülüklerin listesini çıkarmanızı, takvime bağlamanızı ve uyumu periyodik olarak değerlendirmenizi ister. Bu takibin nasıl kurulacağını ISO 14001 uygunluk yükümlülükleri yazımızda, atık tarafını ise ISO 14001 atık yönetimi ve sıfır atık rehberinde bulabilirsiniz.
Üç sorudan biri “evet” ise ISO 14001’e ihtiyacınız vardır: Kamu ihalesine giriyor musunuz? Müşterilerinizden biri tedarikçi formunda çevre yönetim sistemi soruyor mu? Avrupa’ya ihracat yapıyor ya da yapmayı planlıyor musunuz? Üçü de “hayır” ise önce zorunlu çevre mevzuatına uyumu tamamlayın.
Zaten ISO 9001 belgeniz varsa ISO 14001’i aynı yapıya eklemek ek maliyeti ve iş yükünü belirgin şekilde düşürür; iki standart aynı üst düzey yapıyı paylaşır. Kalite tarafındaki benzer soruyu ISO 9001 zorunlu mu yazımızda yanıtladık. Entegre kurulum seçeneği için ISO 14001 ve 45001 entegre yönetim sistemi rehberine bakabilirsiniz.
Sisteminizi kurmak ve uluslararası tanınan bir kuruluştan belgenizi almak için ISO 14001 çevre yönetim sistemi belgesi sayfamızdaki süreci inceleyebilirsiniz.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Ölçeği ve sektörü ne olursa olsun her kuruluş ISO 14001 belgesi alabilir. Üretim tesisleri en sık başvuranlardır; ancak lojistik, inşaat, hizmet ve ofis ağırlıklı firmalar da çevre boyutlarını tanımlayıp sistem kurarak belgelendirilebilir.
Çevre izni yasal bir yükümlülüktür, ISO 14001 ise gönüllü bir yönetim sistemidir; biri diğerinin yerini tutmaz. Çevre izni olan firma, müşteri veya ihale istiyorsa ayrıca ISO 14001 almalıdır. Mevcut izin kayıtları kurulumu kolaylaştırır.
ISO 14001 belgesi üç yıl geçerlidir. Bu süre içinde her yıl gözetim denetimi yapılır, üçüncü yılın sonunda yeniden belgelendirme denetimiyle belge yenilenir. Gözetim denetimi yapılmazsa belge askıya alınabilir.
Hayır, küçük işletmeler için de zorunlu değildir. Ancak büyük bir firmanın tedarikçisiyseniz, ölçeğinizden bağımsız olarak çevre yönetim sistemi istenebilir. Küçük işletmelerde sistem daha sade kurulur ve dokümantasyon yükü daha azdır.
Hazır olunan duruma göre değişmekle birlikte, kurulum ve uygulama kaydı oluşturma dahil süreç genellikle birkaç ay sürer. Denetçi, sistemin işlediğini gösteren iç denetim ve yönetimin gözden geçirmesi kayıtlarını görmek ister.