IFS Food belgesi nedir, nasıl alınır?
IFS Food, perakende zincirlerine üretim yapan gıda firmaları için geliştirilmiş GFSI onaylı bir gıda güvenliği ve ürün kalitesi standardıdır. Belge; akredite bir kuruluşun planlı ya da habersiz denetimi sonucunda, A/B/C/D ve KO maddeleri üzerinden puanlama yapılarak verilir. Kıta Avrupası pazarına, özellikle market markalı (private label) ürünlerde çoğu zaman bir giriş şartıdır.
Bir üretici “müşterim önce BRCGS istedi, şimdi IFS istiyor; ikisini birden mi yapacağım?” diye sorduğunda verdiğim ilk yanıt nettir: standardı siz değil, raf payını aldığınız zincir seçer. IFS Food, Kıta Avrupası perakendesinin ortak dilidir; Almanya ve Fransa’ya çalışan firmalarda talebin her sözleşme yenilemesinde arttığını görüyorum.
IFS Food; gıdayı işleyen ya da ambalajlayan, özellikle perakende zincirlerine market markası üretimi yapan firmalar için geliştirilmiş bir GFSI standardıdır. Yasal bir zorunluluğu yoktur; ancak Avrupa zincirlerine tedarikçi olmak istiyorsanız sözleşmeye konan bir ön koşul olarak karşınıza çıkar.
Standart, birincil üretimi (tarla, çiftlik) ve yalnızca taşıma-depolama yapan firmaları kapsamaz; bunların kendi standartları vardır. IFS’in kalbi, ürünün bir “işleme” veya “ambalajlama” adımından geçmesidir. Çiğ ürünü alıp dönüştürüyor ya da perakende için paketliyorsanız doğru adrestesiniz.
İkisi de GFSI tarafından tanınır ve gıda güvenliğinde eşdeğer kabul edilir; fark coğrafya ve puanlama mantığındadır. BRCGS Birleşik Krallık kökenlidir ve AA–C harf notu verir; IFS ise Almanya-Fransa-İtalya merkezlidir, yüzde puan ile Foundation ve Higher seviyelerini üretir.
Pratikte hangi belgeyi alacağınıza müşteriniz karar verir. İngiltere’ye çalışan firmada BRCGS, Kıta Avrupası’na çalışan firmada IFS öne çıkar. İçerik olarak ikisi de HACCP, izlenebilirlik, alerjen yönetimi ve gıda savunması gibi temel blokları paylaşır; bu yüzden birini kuran firma diğerine geçişte ciddi avantaj kazanır.
Süreç; ön değerlendirme (boşluk analizi), eksiklerin kapatılması, dokümantasyon ve uygulamanın oturtulması, ardından akredite belgelendirme kuruluşunun sahada yaptığı denetimle tamamlanır. Belge tek seferlik değildir; belirli bir denetim takvimine bağlı olarak periyodik biçimde yenilenir.
IFS Food belgesi, denetimde alınan toplam puanın yüzdesine göre verilir. Majör uygunsuzluk ve D notlu KO maddesi yoksa, puanı %75 ve üzerinde olan firma Foundation seviyesinde, %95 ve üzerinde olan firma Higher seviyesinde belge alır. %75’in altında kalan firmaya belge verilmez.
Pratikte hedef %95 olmalıdır. Foundation seviyesinde kalan firma belgeli sayılır; ancak alıcılar tedarikçi değerlendirmesinde puanı da görür ve düşük puan, daha sık ikinci taraf denetimi ya da ek aksiyon talebi olarak geri döner.
KO (knock-out) maddeleri, tek başına D alındığında denetimin sonucunu belirleyen kritik şartlardır. Sürüm 8’de on KO maddesi vardır ve üst yönetim sorumluluğundan geri çağırma prosedürüne kadar gıda güvenliğinin omurgasını kapsar. Bir KO’da D almak, geri kalan tüm maddelerde A olsa bile belgeyi düşürür.
KO maddelerinden en çok izlenebilirlik testinde puan kaybedildiğini görüyoruz: denetçi bir lotu seçer, hammaddeden sevkiyata kadar zinciri süre tutarak kurmanızı ister. Testi önceden nasıl prova edeceğinizi izlenebilirlik sistemi nasıl test edilir yazımızda anlattık. Üst yönetim maddesi ise artık doğrudan kültürle ölçülüyor; bkz. gıda güvenliği kültürü nasıl ölçülür.
IFS Food sertifikası 12 ay geçerlidir ve her yıl yeniden belgelendirme denetimi gerekir. Denetimlerden en az her üçte biri habersiz yapılır; habersiz denetimle alınan sertifika IFS veri tabanında ve belge üzerinde yıldız işaretiyle gösterilir. Habersiz denetim tarihini firma değil belgelendirme kuruluşu belirler.
Alıcınız IFS yerine başka bir GFSI şeması da kabul ediyorsa seçenekleri karşılaştırın: İngiltere pazarına ağırlıklı çalışanlar için BRCGS belgesi daha yaygındır; ISO tabanlı bir sistemle birden fazla alıcıya hitap etmek isteyenler için FSSC 22000 belgesi güçlü bir alternatiftir.
En sık kayıp; yazılan prosedür ile sahadaki uygulamanın birbirini tutmamasından çıkar. Denetçi dokümanı değil, dokümanın sahada yaşadığını arar: etiket doğrulama kaydı, alerjen geçiş temizliği, kalibrasyon takibi ve düzeltici faaliyetlerin kapanışı en çok bulgu çıkan başlıklardır.
İkinci klasik hata, kök neden analizinin yüzeysel yapılmasıdır. “Personel dikkatsizdi, uyarıldı” şeklindeki kapanışlar denetçiyi ikna etmez; sistemsel nedeni ve kalıcı önlemi göstermeniz beklenir.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Sertifika belirlenen denetim penceresinde yapılan yeniden denetimle, periyodik bir döngü içinde geçerliliğini sürdürür.
Firma planlı denetim ya da habersiz denetim seçeneğini tercih edebilir; bazı zincirler tedarikçilerinden habersiz seçeneğini özellikle ister.
Hayır. IFS bağımsız bir standarttır; ancak ISO 22000 veya HACCP altyapısı olan firma, IFS’e geçişte çok daha hızlı ilerler.
Güncel sürüm IFS Food v8’dir; denetimler bu sürümün gerekliliklerine göre yürütülür.
Farklı pazarlara çalışıyorsanız evet; iki standardın ortak blokları sayesinde ikinci belgenin ek yükü düşüktür.