Anasayfa›Hizmetler›Çevre ve İş Güvenliği›ISO 45001 Ergonomik Risk Yönetimi: Kas-İskelet Rahatsızlıklarını Önleme
İşyerinde ergonomik risk değerlendirmesi nasıl yapılır?
Önce şikâyet ve devamsızlık verisinden riskli işler belirlenir. Ardından bu işler çalışırken gözlemlenir ve REBA, RULA ya da NIOSH kaldırma denklemi gibi puanlanabilir bir yöntemle skorlanır. Skor, kontrol hiyerarşisine göre önlem planına dönüştürülür ve değişiklik sonrası ölçüm tekrarlanır.
İş kazası istatistikleri düşerken kas-iskelet şikâyetlerinin artması, çoğu işletmede aynı nedene dayanır: ergonomi, risk değerlendirmesinde “uygun” kutucuğuyla geçiştirilir. Oysa ISO 45001 ergonomiyi ayrı bir başlık olarak değil, tehlike tanımlamasının doğal parçası olarak konumlandırır ve kanıt ister.
Standart madde 6.1.2.1, tehlike tanımlamasında işin organizasyonunu, sosyal etkenleri, iş yükünü, çalışma saatlerini ve ekipman ile çalışma ortamının tasarımını dikkate almayı ister. Ergonomik tehlikeler bu maddede açıkça geçer. Ayrıca madde 8.1.2, kontrol hiyerarşisinin uygulanmasını şart koşar.
Bu, ergonomiyi “iyi olur” seviyesinden çıkarıp denetlenebilir bir yükümlülük hâline getirir. Denetçi ergonomik tehlikelerin risk değerlendirmesinde adlandırıldığını, ölçüldüğünü ve önlemle ilişkilendirildiğini görmek ister.
Ergonomik risk, tekrar sayısı, kuvvet, duruş açısı ve süre gibi ölçülebilir değişkenlerden oluşur. Bu değişkenler puanlanmadığında ne önceliklendirme yapılabilir ne de yapılan iyileştirmenin işe yarayıp yaramadığı gösterilebilir. Puanlanabilir bir yöntem, ergonomiyi kanaatten veriye taşır.
Sıralama değişmez: önce tehlikeyi ortadan kaldırma, sonra ikame, mühendislik kontrolleri, idari kontroller ve en son kişisel koruyucu donanım. Ergonomide en sık yapılan hata, ilk üç basamak atlanıp doğrudan “doğru kaldırma eğitimi” verilmesidir. Eğitim tek başına idari bir kontroldür ve yükü değiştirmez.
Ofis işleri düşük riskli varsayıldığı için risk değerlendirmesinde çoğu zaman tek satırla geçilir. Oysa boyun, omuz ve el bileği şikâyetlerinin büyük bölümü buradan gelir. Ekran yüksekliği, klavye-fare mesafesi, koltuk destekleri ve kesintisiz çalışma süresi ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Uzaktan ve hibrit çalışma bu tabloyu ağırlaştırdı. Evdeki çalışma ortamı işverenin doğrudan kontrolünde değildir, ancak yükümlülük ortadan kalkmaz. Uygulanabilir yaklaşım, çalışanın kendi kendine dolduracağı kısa bir istasyon kontrol listesi ve talep hâlinde ekipman desteğidir; her ikisi de kayıt üretir.
Denetçi üç halkanın birbirine bağlandığını görmek ister: tanımlanmış ergonomik tehlike, uygulanmış bir değerlendirme yöntemi ve bundan doğan önlemin tamamlanma kaydı. Ek olarak sağlık gözetimi verisiyle risk değerlendirmesi arasında bir geri besleme döngüsü kurulmuş olmasını bekler.
Bu döngü çoğu işletmede kopuktur. İşyeri hekiminin kaydettiği bel ve omuz şikâyetleri ile risk değerlendirmesi tablosu farklı klasörlerde yaşar. Şikâyet verisinin dönemsel olarak risk değerlendirmesine girdi olarak işlendiğini gösteren tek bir toplantı tutanağı bile, bu maddede güçlü bir kanıt oluşturur.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ekibi yürütür. Kullanılan yöntemin uygulama eğitimi alınmış olması ve işi fiilen yapan çalışanın sürece katılması, sonucun geçerliliği açısından belirleyicidir.
İş bacak, gövde ve taşıma içeriyorsa REBA; ağırlıklı olarak kol, el bileği ve boyun kullanılıyorsa RULA tercih edilir. Aynı işletmede ikisi farklı istasyonlarda birlikte kullanılabilir.
Süreç, ekipman ya da vardiya düzeni değiştiğinde, yeni bir kas-iskelet şikâyeti geldiğinde ve genel risk değerlendirmesinin yenilenme periyodunda tekrarlanır.
Değildir. Kontrol hiyerarşisinin en alt basamağıdır, yükü veya duruşu değiştirmez. Tek önlem olarak sunulduğunda denetimde uygunsuzluk oluşturur.
Ayrı prosedür zorunlu değildir. Ergonomik tehlikelerin mevcut tehlike tanımlama ve risk değerlendirme sürecine entegre edilmiş olması ve kayıtlarla gösterilebilmesi yeterlidir.