Anasayfa›Hizmetler›Kalite Yönetimi›ISO 9001 Madde 8.7: Uygun Olmayan Çıktının Kontrolü, Karantina ve Sapma Onayı
Uygun olmayan ürün nasıl kontrol edilir?
ISO 9001 Madde 8.7, uygun olmayan çıktının istemeden kullanılmasını veya teslim edilmesini engellemenizi ister. Standart dört seçenek tanır: düzeltme, ayırma/geri çağırma, müşteriye bilgi verme ve şartlı kabul (sapma onayı). Kritik nokta, hangi seçeneği kimin yetkisiyle seçtiğinizin kayıtlı olmasıdır — kararın kendisi değil, kararın izlenebilirliği denetlenir.
Madde 8.7 kâğıt üstünde en kolay maddelerden biri gibi görünür. Uygulamada ise bulgu üreten bir mayın tarlasıdır; çünkü şirketler “hurda/red” etiketini basmayı öğrenmiştir ama şartlı kabul kararını nasıl yöneteceğini kurumsallaştırmamıştır. Baskı geldiğinde ürün sevk edilir, karar sözlü verilir, kayıt geride kalmaz.
Hayır. Madde 8.7 ürünü, hizmeti ve süreç çıktılarını kapsar. Yanlış kesilmiş bir parça kadar, eksik gönderilen bir rapor, geç tamamlanan bir kurulum veya doğrulanmamış bir yazılım sürümü de uygun olmayan çıktıdır. Hizmet sektöründeki kuruluşların en sık düştüğü tuzak, bu maddeyi “bizde üretim yok” diyerek boş bırakmaktır.
Ayrıca uygunsuzluk teslimden sonra da tespit edilebilir. Standart bu durumda “uygun eylem”i açıkça talep eder — yani sahaya çıkmış çıktı için de bir müdahale planınız olmalıdır.
Şartlı kabul, uygun olmayan çıktının bilinçli olarak kullanılmasına izin vermektir ve yalnızca yetkili bir merci tarafından, uygun olduğunda müşteri onayıyla verilebilir. Yetki matrisinde bu kararın kimde olduğu yazılı değilse, kararın kendisi savunulamaz hale gelir. Üretim müdürünün baskı altında verdiği sözlü onay, denetimde uygunsuzluktur.
Fiziksel ürünlerde işlemez. Standart “ayırma” (segregation) der; bu, uygun olmayan ürünün uygun ürünle karışma ihtimalinin fiziksel olarak ortadan kaldırılması demektir. Etiket tek başına yeterli değildir, çünkü etiket düşer, silinir, okunmaz. Kilitli veya erişimi kontrollü bir karantina alanı, denetçinin en hızlı ikna olduğu kanıttır.
Dijital çıktılarda karşılığı erişim kontrolüdür: onaylanmamış sürümün üretim ortamına dağıtılmasını teknik olarak engelleyen bir mekanizma.
Madde 8.7.2 dokümante edilmiş bilgiyi açıkça zorunlu kılar. Kayıt en az dört unsuru içermelidir: uygunsuzluğun tanımı, alınan eylemlerin tanımı, alınan şartlı kabullerin (sapmaların) tanımı ve uygunsuzlukla ilgili kararı veren yetkilinin kimliği. Bu dört unsurdan biri eksikse kayıt, standart gerekliliğini karşılamaz.
Pratik öneri: uygunsuzluk formunuzda “Karar veren yetkili” alanı ıslak/dijital imza ile ayrı bir satır olsun. En sık eksik çıkan alan budur.
Madde 8.7 çıktıyı kontrol altına alır; Madde 10.2 nedeni ortadan kaldırır. Hatalı parçayı ayırmak 8.7’dir; o hatanın neden oluştuğunu bulup tekrarını önlemek 10.2’dir. Her uygunsuzluk otomatik olarak DÖF açmayı gerektirmez — ancak tekrar eden, yüksek maliyetli veya müşteriye ulaşmış uygunsuzluklar için DÖF açılmaması denetimde sorgulanır.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Standart “prosedür” kelimesini şart koşmaz, ancak Madde 8.7.2 dokümante edilmiş bilgi (kayıt) zorunluluğu getirir. Pratikte süreci tanımlayan kısa bir talimat + uygunsuzluk formu ikilisi yeterlidir.
Evet. Hurda da bir karardır ve uygunsuzluğun tanımı, kararı ve yetkilisiyle birlikte kaydedilmelidir. Ayrıca hurda verisi, kalite maliyeti analizinin en değerli girdisidir.
Evet, girdi muayenesinde tespit edilen uygunsuz malzeme de uygun olmayan çıktı gibi ayrılır ve kayıt altına alınır. Ek olarak Madde 8.4 kapsamında tedarikçi performansına yansıtılmalıdır.
Hayır. Yalnızca sapma müşteri şartını veya yasal şartı etkiliyorsa müşteri onayı gerekir. İç şartname sapmalarında yetkili merci onayı yeterlidir.
Evet. Standart, düzeltmeden sonra şartlara uygunluğun yeniden doğrulanmasını açıkça ister. Yeniden muayene kaydı olmayan bir düzeltme, tamamlanmamış sayılır.