Anasayfa›Hizmetler›Çevre ve İş Güvenliği›ISO 45001 Acil Durum Hazırlığı ve Müdahale Planı Nasıl Hazırlanır?
İş yerinde acil durum planı nasıl hazırlanır?
ISO 45001 madde 8.2, kuruluşun olası acil durumları belirlemesini, bunlara yönelik bir müdahale planı kurmasını ve bu planı periyodik tatbikatlarla test etmesini ister. Plan senaryo bazlı olmalı, çalışan ve ilgili tarafları kapsamalı, tatbikat sonrası gözden geçirilerek güncellenmelidir.
Acil durum planı çoğu işletmede çekmecede duran bir klasör olarak kalır; oysa madde 8.2’nin asıl beklentisi, planın sahada işleyip işlemediğinin kanıtlanmasıdır. Denetçinin baktığı ilk şey doküman değil, son tatbikatın kayıtları ve oradan çıkan aksiyonlardır.
Madde 8.2 dört şeyi şart koşar: olası acil durumların tanımlanması, ilk yardım dahil planlı müdahale, periyodik test/tatbikat ve sonuçlara göre planın gözden geçirilmesi. Ayrıca çalışanların eğitimi, ilgili tarafların bilgilendirilmesi ve müdahale ekipmanının erişilebilir tutulması açıkça beklenir.
Pratikte bu adımları bir döngü gibi düşünmek gerekir: tehlike senaryosu, görev dağılımı, tatbikat, eksik analizi ve revizyon. Tek seferlik hazırlanan plan, standardın sürekli iyileştirme mantığına aykırıdır.
Senaryolar risk değerlendirmesinden ve faaliyet alanının gerçeklerinden türetilir; genel bir şablonu kopyalamak en sık yapılan hatadır. Üretimdeki kimyasallar, depolama koşulları, vardiya düzeni ve tesisin coğrafi konumu senaryoları doğrudan etkiler. Her senaryo için en kötü durum ve en olası durum ayrı düşünülmelidir.
Örneğin bir soğutma tesisinde amonyak kaçağı, bir metal atölyesinde ise tüp patlaması öncelikli senaryodur. Senaryo listesini İSG kurulu ve saha çalışanlarıyla birlikte oluşturmak, gerçekçiliği belirgin biçimde artırır.
Tatbikat kaydı, planın kâğıt üstünde değil sahada çalıştığının tek objektif kanıtıdır. Denetçi tarih, katılımcı listesi, tahliye süresi, gözlemlenen aksaklıklar ve bunlara açılan düzeltici faaliyetleri arar. Kaydı olmayan ya da hiç aksiyon üretmemiş kusursuz görünen bir tatbikat, çoğu denetçide ciddiyetle ilgili soru işareti yaratır.
İyi bir tatbikat raporu sadece yapıldı demez; tahliyenin kaç dakika sürdüğünü, hangi kapının kilitli çıktığını, hangi ekibin geç kaldığını ve bunların nasıl giderildiğini gösterir.
Şu üç durumdan biri varsa planı beklemeden güncelleyin: yeni bir proses veya kimyasal eklendiğinde, bir tatbikat ya da gerçek olayda eksik tespit edildiğinde veya yasal düzenleme değiştiğinde. Bunların hiébiri yoksa bile planı yılda en az bir kez gözden geçirip tarihlemek standardın beklentisini karşılar.
Durumunuzu birkaç dakikada konuşalım; size özel süre ve yol haritası çıkaralım.
Standart net bir sayı vermez, periyodik ifadesini kullanır. Uygulamada yılda en az bir kez kabul görür; ancak yüksek riskli tesislerde senaryo başına yılda iki tatbikat önerilir.
Hayır. Risk değerlendirmesi tehlikeleri ve önlemleri belirler; acil durum planı ise önlemlere rağmen olay gerçekleşirse ne yapılacağını tanımlar. İkisi birbirini besler ama farklı dokümanlardır.
Evet. Madde 8.2 ilgili tarafları kapsar. Ziyaretçi giriş bilgilendirmesi, taşeron oryantasyonu ve tahliye sayımında bu kişilerin de yer alması beklenir.
İlk belgelendirmede en azından bir tatbikat kaydı veya planlı bir tatbikat takvimi beklenir. Hiç tatbikat kanıtı yoksa bu, denetimde uygunsuzluk olarak değerlendirilir.
İlk yardım yükümlülüğü ulusal mevzuatla da bağlantılıdır. ISO 45001 ilk yardım kapasitesini şart koşar; Türkiye’de ilgili yönetmelik sertifikalı ilk yardımı bulundurmayı ayrıca zorunlu kılar.